Wybór odpowiedniego instrumentu dętego, jakim jest trąbka, może stanowić nie lada wyzwanie, zwłaszcza dla osób dopiero rozpoczynających swoją przygodę z muzyką. Rynek oferuje bogactwo modeli, różniących się parametrami, ceną i przeznaczeniem. Aby dokonać świadomego zakupu, warto zgłębić wiedzę na temat konstrukcji trąbek, ich typów oraz kluczowych cech, na które należy zwrócić uwagę. Niniejszy artykuł ma na celu przeprowadzenie Cię przez proces wyboru idealnej trąbki, dostarczając praktycznych wskazówek i informacji, które pozwolą Ci podjąć najlepszą decyzję, niezależnie od Twojego poziomu zaawansowania.
Zrozumienie podstawowych elementów budowy trąbki oraz znaczenia poszczególnych komponentów dla brzmienia i komfortu gry jest kluczowe. Odpowiednio dobrany instrument nie tylko ułatwi naukę i rozwijanie umiejętności, ale także zapewni przyjemność z gry przez długie lata. W kolejnych sekcjach przyjrzymy się bliżej różnym rodzajom trąbek, materiałom używanym do ich produkcji, systemom wentylowym oraz akcesoriom, które są niezbędne do pełnego cieszenia się muzyką.
Wybierając trąbkę jaką kupić wiedza kluczem do sukcesu
Decyzja o zakupie trąbki to pierwszy, ale niezwykle ważny krok na ścieżce muzycznej kariery. Zanim jednak udasz się do sklepu muzycznego lub zaczniesz przeglądać oferty online, warto poświęcić czas na zdobycie podstawowej wiedzy, która uchroni Cię przed pochopnymi wyborami i potencjalnym rozczarowaniem. Rynek instrumentów muzycznych jest zdominowany przez wiele marek i modeli, a każdy z nich ma swoje unikalne cechy, które wpływają na jego brzmienie, grywalność i cenę. Zrozumienie tych niuansów pozwoli Ci na świadome porównanie dostępnych opcji i wybranie instrumentu, który najlepiej odpowiada Twoim potrzebom i możliwościom finansowym.
Dla początkującego muzyka, który dopiero poznaje tajniki gry na trąbce, kluczowe jest, aby instrument był łatwy w obsłudze i wydobyciu dźwięku. Zbyt trudny technicznie instrument może zniechęcić do dalszej nauki. Z drugiej strony, zaawansowany muzyk będzie poszukiwał instrumentu o specyficznym charakterze brzmienia, który pozwoli mu na pełne wyrażenie artystyczne. Materiał, z którego wykonana jest trąbka, jej wielkość, rodzaj wentyli, a nawet drobne detale, takie jak kształt dzwonu czy rodzaj powłoki, mają znaczący wpływ na ogólne wrażenia z gry. Dlatego tak istotne jest, aby nie podejmować decyzji pod wpływem impulsu, lecz opierać ją na rzetelnych informacjach i własnych preferencjach.
Jaka trąbka dla początkującego jak wybrać pierwszy instrument
Dla osób stawiających pierwsze kroki na drodze muzycznej, wybór odpowiedniej trąbki jest kluczowy dla dalszego rozwoju i czerpania radości z gry. Początkujący instrumentalista potrzebuje instrumentu, który będzie przede wszystkim łatwy w obsłudze, stabilny intonacyjnie i pozwoli na szybkie osiągnięcie satysfakcjonujących rezultatów. Nie ma sensu inwestować w drogie, profesjonalne modele, które mogą okazać się zbyt wymagające technicznie i zniechęcić do nauki. Skupić się należy na instrumentach przeznaczonych dla uczniów, które często charakteryzują się lepszym stosunkiem jakości do ceny.
Warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych aspektów. Po pierwsze, materiał. Większość trąbek dla początkujących wykonana jest z mosiądzu, często pokrywanego lakierem lub niklem. Oba rodzaje powłok mają swoje zalety – lakier jest bardziej tradycyjny i nadaje ciepłe brzmienie, podczas gdy nikiel jest trwalszy i łatwiejszy w pielęgnacji. Ważny jest również układ wentyli. Najpopularniejsze są trąbki z trzema wentylami tłokowymi, które są standardem i zapewniają szeroki zakres możliwości technicznych. Rozmiar instrumentu również ma znaczenie, choć większość trąbek dla początkujących to modele w stroju B, czyli tzw. trąbki Bb.
Przy wyborze pierwszego instrumentu, niezwykle pomocne może być skonsultowanie się z nauczycielem muzyki lub doświadczonym muzykiem. Mogą oni doradzić konkretne modele lub marki, które cieszą się dobrą opinią wśród uczniów. Często szkoły muzyczne lub nauczyciele mają również możliwość wypożyczenia instrumentów, co jest doskonałym rozwiązaniem dla osób, które nie są jeszcze pewne, czy chcą poświęcić się grze na trąbce na dłuższą metę. Pamiętaj, że kluczem jest znalezienie instrumentu, który będzie komfortowy w grze, pozwoli na rozwijanie prawidłowych nawyków i przede wszystkim sprawi, że nauka będzie przyjemnością.
Rodzaje trąbek jakie kupić biorąc pod uwagę styl muzyczny
Świat trąbek jest niezwykle zróżnicowany, a wybór odpowiedniego instrumentu często zależy od gatunku muzyki, jaki zamierzasz wykonywać. Choć podstawowa konstrukcja trąbki pozostaje podobna, subtelne różnice w jej budowie mogą znacząco wpływać na charakter brzmienia i możliwości techniczne, co jest kluczowe dla osiągnięcia pożądanego efektu stylistycznego. Poznanie specyfiki poszczególnych typów trąbek pozwoli Ci na świadome dopasowanie instrumentu do Twoich muzycznych aspiracji.
Najczęściej spotykana jest standardowa trąbka w stroju B (Bb), która jest uniwersalna i doskonale sprawdza się w niemal każdym gatunku muzycznym – od muzyki klasycznej, przez jazz, aż po muzykę rozrywkową. Jej brzmienie jest jasne i nośne, co czyni ją idealnym wyborem dla początkujących, ale także dla doświadczonych muzyków. Jednakże, dla bardziej wyspecjalizowanych zastosowań, warto rozważyć inne rodzaje instrumentów.
Dla miłośników muzyki klasycznej, szczególnie tych grających w orkiestrach symfonicznych, często preferowana jest trąbka w stroju C. Charakteryzuje się ona nieco jaśniejszym i bardziej skupionym brzmieniem niż jej odpowiedniczka w stroju B, co doskonale komponuje się z bogactwem instrumentów orkiestrowych. Trąbka w stroju C pozwala również na wykonywanie literatury muzycznej, która pierwotnie została napisana właśnie na ten instrument, unikając w ten sposób konieczności transpozycji.
W świecie jazzu i muzyki rozrywkowej, oprócz standardowej trąbki Bb, popularność zdobyły również trąbki piccolo. Są to mniejsze instrumenty, często z czterema wentylami, które umożliwiają osiągnięcie wyższych rejestrów i uzyskanie charakterystycznego, błyskotliwego brzmienia, idealnego do wykonywania skomplikowanych solówek i ozdobników. Ich mniejszy rozmiar i odmienna konstrukcja wymagają jednak od muzyka nieco innych umiejętności technicznych.
Oprócz stroju i rozmiaru, na brzmienie trąbki wpływa również jej konstrukcja, w tym kształt dzwonu (dzwon może być prosty lub lekko rozszerzany) oraz materiał, z którego jest wykonana. Trąbki wykonane z żółtego mosiądzu zazwyczaj mają jaśniejsze brzmienie, podczas gdy te z mosiądzu czerwonego oferują cieplejszy, bardziej mellow ton. Wybór instrumentu powinien więc być ściśle powiązany z osobistymi preferencjami brzmieniowymi i specyfiką muzyki, którą zamierzasz tworzyć.
Materiały i powłoki trąbek jakie kupić aby cieszyć się instrumentem
Kiedy już zdecydujesz się na rodzaj i strojenie trąbki, kolejnym ważnym aspektem, który wpływa na jej brzmienie, trwałość i wygląd, są materiały, z których jest wykonana oraz powłoki ochronne. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się mniej istotne niż mechanika instrumentu, to właśnie te detale mają kluczowe znaczenie dla długoterminowego zadowolenia z zakupu i komfortu gry. Zrozumienie ich roli pozwoli Ci dokonać bardziej świadomego wyboru.
Podstawowym materiałem, z którego tradycyjnie wykonuje się trąbki, jest mosiądz. Wyróżniamy dwa główne rodzaje mosiądzu wykorzystywane w produkcji instrumentów dętych: mosiądz żółty (zawierający około 70% miedzi i 30% cynku) oraz mosiądz czerwony (lub tzw. złoty mosiądz, o wyższej zawartości miedzi, często powyżej 85%). Trąbki wykonane z żółtego mosiądzu zazwyczaj charakteryzują się jaśniejszym, bardziej przenikliwym brzmieniem, które jest często preferowane w muzyce jazzowej i rozrywkowej. Natomiast instrumenty z mosiądzu czerwonego oferują cieplejsze, bardziej zaokrąglone i bogatsze brzmienie, które doskonale sprawdza się w repertuarze klasycznym i orkiestrowym.
Oprócz samego mosiądzu, producenci stosują również inne stopy, takie jak alpaka (stop miedzi, niklu i cynku) czy nawet srebro (choć jest to rzadkość i zazwyczaj dotyczy instrumentów bardzo wysokiej klasy). Te alternatywne materiały mogą wpływać na wagę instrumentu, jego rezonans i ogólny charakter brzmienia, oferując muzykom jeszcze szersze spektrum możliwości dźwiękowych. Niektóre instrumenty mogą mieć również elementy wykonane z różnych rodzajów metalu, np. dzwon z mosiądzu czerwonego, a kadłub z żółtego, co pozwala na uzyskanie unikalnych kombinacji brzmieniowych.
Powłoki zewnętrzne pełnią podwójną funkcję – ochronną i estetyczną. Najczęściej spotykane to:
- Lakier bezbarwny: Jest to najbardziej tradycyjna powłoka, która chroni mosiądz przed utlenianiem i matowieniem. Nadaje instrumentowi błyszczący wygląd i często jest postrzegana jako ta, która pozwala na „najczystsze” brzmienie, choć jest to kwestia dyskusyjna i często subiektywna. Lakier jest stosunkowo delikatny i może ulec zarysowaniu lub uszkodzeniu przy niewłaściwej pielęgnacji.
- Nikiel: Jest to powłoka metaliczna, która jest znacznie twardsza i bardziej odporna na zarysowania niż lakier. Trąbki niklowane mają charakterystyczny, jasny połysk i są łatwiejsze w utrzymaniu czystości. Niektórzy muzycy twierdzą, że powłoka niklowana może nieznacznie wpływać na brzmienie, nadając mu większą klarowność.
- Srebro (posrebrzanie): Jest to powłoka o najwyższej jakości, która nadaje instrumentowi elegancki, szlachetny wygląd. Trąbki posrebrzane są zazwyczaj droższe, ale oferują doskonałą ochronę i mogą subtelnie wpływać na rezonans instrumentu, nadając mu głębię i bogactwo dźwięku.
- Złoto: Bardzo rzadko stosowane jako powłoka zewnętrzna ze względu na wysoką cenę. Instrumenty złocone to zazwyczaj instrumenty luksusowe, a złoto może wpływać na charakter brzmienia, dodając mu ciepła i subtelności.
Wybór powłoki powinien uwzględniać nie tylko estetykę, ale także praktyczność i Twoje osobiste preferencje. Jeśli planujesz intensywnie grać i nie masz zbyt wiele czasu na skrupulatną pielęgnację, powłoka niklowana lub srebrna może być lepszym wyborem. Jeśli natomiast cenisz tradycję i szukasz instrumentu o określonym charakterze brzmieniowym, lakier może być tym, czego szukasz. Niezależnie od wyboru, regularna i prawidłowa konserwacja instrumentu jest kluczowa dla jego długowieczności i optymalnego funkcjonowania.
Systemy wentylowe w trąbce jakie kupić dla komfortu i precyzji
Wentyle to serce każdej trąbki, mechanizm odpowiedzialny za zmianę długości słupa powietrza wewnątrz instrumentu, co pozwala na uzyskanie różnych dźwięków i tworzenie melodii. Wybór systemu wentylowego to kluczowa decyzja, która wpływa nie tylko na komfort gry, ale także na precyzję intonacji i możliwości techniczne instrumentu. Zrozumienie różnic między nimi jest niezbędne, aby wybrać trąbkę, która najlepiej odpowiada Twoim potrzebom.
Najbardziej rozpowszechnionym systemem wentylowym w trąbkach są wentyle tłokowe. Dzielą się one na dwa główne typy: wentyle tłokowe obrotowe (rotary valves) i wentyle tłokowe prosty (piston valves). Wentyle tłokowe proste są znacznie popularniejsze, zwłaszcza w instrumentach przeznaczonych dla początkujących i średnio zaawansowanych muzyków. Charakteryzują się prostszą konstrukcją, są zazwyczaj lżejsze i łatwiejsze w obsłudze mechanicznej. Ich działanie polega na przesuwaniu tłoka wewnątrz cylindra, co kieruje przepływ powietrza przez dodatkowe pętle rurek, wydłużając tym samym słup powietrza i obniżając wysokość dźwięku.
Wentyle tłokowe obrotowe, znane również jako wentyle rotacyjne, są częściej spotykane w trąbkach przeznaczonych do muzyki orkiestrowej i klasycznej, choć można je również znaleźć w niektórych instrumentach jazzowych. Ich konstrukcja opiera się na obracającym się wałku, który przekierowuje powietrze. Wentyle obrotowe zazwyczaj zapewniają płynniejsze przejścia między dźwiękami i są cenione za bardziej „miękkie” brzmienie. Jednakże, ich mechanizm jest bardziej skomplikowany, wymagają one precyzyjnej regulacji i konserwacji, a także są zazwyczaj cięższe od wentyli prostych.
Kolejnym ważnym aspektem jest liczba wentyli. Standardowa trąbka Bb posiada trzy wentyle tłokowe, które pozwalają na uzyskanie pełnej chromatycznej skali. Jednakże, na rynku dostępne są również trąbki z dodatkowymi wentylami, które rozszerzają możliwości instrumentu. Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest czwarty wentyl, który zazwyczaj obniża dźwięk o kwartę lub półtora tonu. Dodatkowy wentyl jest szczególnie przydatny w repertuarze jazzowym, gdzie pozwala na łatwiejsze osiągnięcie niskich dźwięków i wykonanie skomplikowanych ornamentów. W niektórych zaawansowanych modelach trąbek, zwłaszcza tych przeznaczonych do grania w niskich rejestrach lub do specyficznych gatunków muzycznych, można spotkać nawet pięć lub sześć wentyli.
Przy wyborze trąbki z konkretnym systemem wentylowym, warto zwrócić uwagę na następujące kwestie:
- Komfort gry: Wentyle powinny być łatwo dostępne i płynnie działać pod palcami. Naciśnięcie wentyla powinno być lekkie i precyzyjne, bez oporu czy zacinania się.
- Precyzja intonacji: Każdy wentyl, w połączeniu z odpowiednim ułożeniem ust i przepływem powietrza, powinien pozwalać na uzyskanie czystego dźwięku. Warto sprawdzić, czy poszczególne kombinacje wentyli nie powodują znaczących problemów z intonacją.
- Rodzaj repertuaru: Jeśli planujesz grać muzykę klasyczną i orkiestrową, wentyle obrotowe mogą być bardziej odpowiednie. Dla muzyki jazzowej i rozrywkowej, wentyle tłokowe proste, często z dodatkowym czwartym wentylem, mogą okazać się bardziej praktyczne.
- Konserwacja: Wentyle tłokowe proste są zazwyczaj łatwiejsze w konserwacji i smarowaniu. Wentyle obrotowe wymagają bardziej specjalistycznej wiedzy i narzędzi do prawidłowego serwisowania.
Ważne jest, aby przed zakupem wypróbować instrument i osobiście ocenić działanie jego wentyli. Jeśli masz możliwość, poproś o pomoc doświadczonego muzyka lub nauczyciela, który pomoże Ci ocenić ich jakość i dopasowanie do Twoich potrzeb. Pamiętaj, że dobrze działający system wentylowy to klucz do swobodnej i ekspresyjnej gry na trąbce.
Dodatki i akcesoria do trąbki jakie kupić aby grać bez przeszkód
Posiadanie samej trąbki to dopiero początek drogi muzyka. Aby w pełni cieszyć się grą, rozwijać swoje umiejętności i dbać o instrument, niezbędne jest zaopatrzenie się w szereg akcesoriów. Wybór odpowiednich dodatków może znacząco wpłynąć na komfort gry, jakość dźwięku, a także na żywotność instrumentu. Warto poświęcić chwilę na poznanie podstawowych akcesoriów, które są nieodzowne dla każdego trębacza.
Podstawowym i absolutnie kluczowym elementem wyposażenia każdego trębacza jest ustnik. Ustnik to nie tylko metalowa nakładka na instrument, ale przede wszystkim jego integralna część, która ma ogromny wpływ na brzmienie, łatwość wydobycia dźwięku oraz komfort gry. Istnieje ogromna liczba ustników, różniących się rozmiarem, głębokością miseczki, kształtem brzegu (rim) i wewnętrzną średnicą (cup diameter). Wybór odpowiedniego ustnika jest sprawą bardzo indywidualną i często wymaga eksperymentowania. Dla początkujących zaleca się zazwyczaj ustniki o średniej wielkości, które są kompromisem między łatwością wydobycia dźwięku a możliwością uzyskania pełnego, bogatego brzmienia. Nauczyciele muzyki często pomagają w doborze pierwszego ustnika, sugerując modele, które są odpowiednie dla wieku i rozwoju ucznia.
Kolejnym niezbędnym akcesorium jest futerał lub walizka. Chroni on trąbkę przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią, a także ułatwia jej transport. Futerały różnią się materiałem, stopniem ochrony, wagą i liczbą dodatkowych kieszeni na nuty i akcesoria. Dostępne są zarówno miękkie futerały materiałowe, jak i twarde walizki, które zapewniają najwyższy poziom bezpieczeństwa. Wybór zależy od Twoich priorytetów – czy ważniejsza jest mobilność i lekkość, czy maksymalna ochrona instrumentu.
Do codziennej pielęgnacji instrumentu niezbędne są specjalistyczne środki czyszczące. Należą do nich:
- Smar do wentyli: Regularne smarowanie wentyli jest kluczowe dla ich płynnego działania. Dostępne są różne rodzaje smarów, w zależności od typu wentyli (tłokowe czy obrotowe) i preferencji muzyka.
- Olej do tłoków: Specjalny olej do smarowania tłoków wentyli, który zapobiega ich zacinaniu się i zapewnia płynny ruch.
- Ściereczki do polerowania: Miękkie, niepylące ściereczki, które służą do wycierania instrumentu po grze, usuwania odcisków palców i utrzymania jego blasku.
- Czyścik do rurek: Elastyczny, długi czyścik, który pozwala na usunięcie wilgoci i zanieczyszczeń z wewnętrznych części rurek trąbki.
- Płyn do czyszczenia wnętrza instrumentu: Specjalny płyn, który pomaga w regularnym czyszczeniu wnętrza trąbki, usuwając osady i utrzymując higienę.
Oprócz podstawowych akcesoriów, warto rozważyć również inne dodatki, które mogą ułatwić naukę i grę. Należą do nich:
- Stojak na trąbkę: Praktyczny stojak, który pozwala na bezpieczne odłożenie instrumentu podczas przerw w grze, zapobiegając jego przypadkowemu upadkowi.
- Pulpit muzyczny: Niezbędny do wygodnego czytania nut podczas gry.
- Metronom: Urządzenie służące do utrzymania równego tempa, kluczowe podczas ćwiczeń.
- Stroik: Choć trąbka ma własne możliwości strojenia za pomocą suwaków, czasem przydatny może być elektroniczny stroik, który ułatwia szybkie sprawdzenie intonacji.
- Tłumik: Specjalny dodatek, który znacząco wycisza dźwięk trąbki, umożliwiając ćwiczenie w sytuacjach, gdy głośna gra byłaby niepożądana. Istnieje wiele rodzajów tłumików, każdy dający nieco inny efekt brzmieniowy.
Inwestycja w dobrej jakości akcesoria to inwestycja w komfort, efektywność nauki i długowieczność Twojej trąbki. Pamiętaj, aby przy zakupie zawsze zwracać uwagę na jakość wykonania i dopasowanie akcesoriów do Twojego instrumentu i indywidualnych potrzeb.
Jak dbać o nową trąbkę jakie kupić środki do konserwacji
Gratulacje z okazji zakupu nowej trąbki! To wspaniały instrument, który przy odpowiedniej pielęgnacji posłuży Ci przez wiele lat, dostarczając niezliczonych chwil muzycznej radości. Kluczem do zachowania instrumentu w doskonałym stanie technicznym i estetycznym jest regularna i prawidłowa konserwacja. Zaniedbanie tego aspektu może prowadzić do szybkiego zużycia mechanizmów, pogorszenia brzmienia, a nawet poważnych uszkodzeń, które będą wymagały kosztownych napraw.
Podstawą dbania o trąbkę jest jej codzienne czyszczenie po każdej sesji gry. Po zakończeniu ćwiczeń lub występu, należy dokładnie wytrzeć instrument z zewnątrz miękką, niepylącą ściereczką. Pozwoli to usunąć odciski palców, pot i inne zabrudzenia, które mogą powodować matowienie powłoki ochronnej. Szczególną uwagę należy zwrócić na miejsca, gdzie gromadzi się wilgoć, na przykład wokół wentyli i na złączach.
Bardzo ważnym elementem konserwacji jest również regularne czyszczenie wnętrza instrumentu. Wilgoć, która gromadzi się w rurkach trąbki podczas gry, tworzy idealne środowisko dla rozwoju bakterii i pleśni. Aby temu zapobiec, należy przynajmniej raz w tygodniu przepłukać instrument ciepłą wodą z dodatkiem niewielkiej ilości łagodnego detergentu (np. płynu do naczyń lub specjalnego płynu do czyszczenia instrumentów dętych). Po przepłukaniu, należy dokładnie osuszyć wnętrze trąbki za pomocą specjalnego czyścika do rurek i pozostawić instrument do całkowitego wyschnięcia przed schowaniem go do futerału.
Kluczową czynnością, która zapewnia płynne działanie wentyli, jest ich regularne smarowanie. Wentyle tłokowe wymagają smarowania olejem do tłoków, który należy aplikować po ich wyjęciu z cylindrów. Częstotliwość smarowania zależy od intensywności gry, ale zazwyczaj zaleca się smarowanie ich co kilka dni lub raz w tygodniu. Wentyle obrotowe wymagają innego rodzaju smaru – gęstszego, przeznaczonego do mechanizmów obrotowych. Należy go aplikować na ruchome części wentyla, zgodnie z instrukcją producenta. Pamiętaj, aby zawsze używać dedykowanych środków smarnych, a nie przypadkowych substancji, które mogą uszkodzić mechanizm.
Suwaki trąbki, zarówno główny suwak strojeniowy, jak i suwaki przy poszczególnych wentylach, również wymagają regularnego smarowania. Zapewnia to ich płynne przesuwanie się i ułatwia precyzyjne strojenie instrumentu. Do smarowania suwaków stosuje się specjalny smar do suwaków, który zapobiega ich zacinaniu się i uszczelnia połączenia. Należy go aplikować po wyjęciu suwaka z jego gniazda.
Oprócz codziennych i cotygodniowych czynności pielęgnacyjnych, warto raz na jakiś czas (np. raz na kilka miesięcy lub raz w roku, w zależności od intensywności gry) przeprowadzić gruntowne czyszczenie instrumentu. Polega ono na rozebraniu trąbki na części pierwsze (o ile jest to możliwe i bezpieczne dla danego modelu) i dokładnym wyczyszczeniu wszystkich elementów, w tym wnętrza mechanizmu wentyli. W przypadku wątpliwości lub braku doświadczenia, gruntowne czyszczenie najlepiej zlecić profesjonalnemu serwisantowi instrumentów dętych. Taka profesjonalna konserwacja zapewni długowieczność instrumentu i pozwoli zachować jego optymalne parametry brzmieniowe.
Pamiętaj, że każdy instrument jest inny i warto zapoznać się z zaleceniami producenta dotyczącymi konserwacji konkretnego modelu trąbki. Stosując się do tych wskazówek i poświęcając regularnie czas na pielęgnację swojego instrumentu, zapewnisz sobie lata satysfakcjonującej gry i będziesz mógł cieszyć się pięknym brzmieniem swojej trąbki przez długi czas.
